18-10-07

Olierijkdommen halen Rusland uit het slop

Onderstaande tekst werd geschreven in juli 2006 in opdracht van Publitec voor het tijdschrift ING Onderneming

 

Dossier: BRIC-landen – Deel 4

Olierijkdommen halen Rusland uit het slop

 

Rusland is de derde economische reus in wording die we bespreken in ons dossier over de BRIC-landen. In tegenstelling tot China, is de overgang naar het kapitalisme er veel moeizamer en chaotischer verlopen. Ondanks de macro-economische stabilisering van de laatste jaren, is er nog heel wat werk aan de winkel.

 

Na de val van het communisme en de daaropvolgende desintegratie van de voormalige USSR ging het in Rusland van kwaad naar erger. In de laatste jaren kon het tij echter worden gekeerd en brak een periode aan van economische groei, die tussen 2001 en 2005 gemiddeld 6,1% bedroeg. Hoge olieprijzen droegen in belangrijke mate bij tot het herstel van de Russische economie, die pas sinds 2002 door de VS en Europa wordt beschouwd als een markteconomie, ook al speelt het dirigisme er nog altijd een grote rol. Maar er ligt nog heel wat werk voor de boeg op het vlak van infrastructuur, hervorming van het financiële systeem en investeringen in de energiesector. Bovendien heeft de nationalisatie van de productiedivisie van het olieconcern Yukos door de Russische staat in 2004 (en het achter de tralies zetten van de voormalige topman Michail Chodorkovski) het zakenklimaat er zeker niet bevorderd. Anderzijds was de beurs van Moskou vorig jaar de best presterende ter wereld (+83%) en schat het IMF het macro-economische risico in Rusland klein in.

 

Hervormingen onder Poetin

 

In maart 2000 werd Poetin verkozen en vier jaar later herkozen als president van Rusland. Onder zijn bewind versterkte het centrale gezag zijn greep over het land, maar werden ook een aantal belangrijke hervormingen doorgevoerd, vooral op fiscaal vlak. Zowel het aantal belastingen als de fiscale druk op ondernemingen gaan sinds 2000 in dalende lijn. In januari 2001 werd een vast belastingpercentage van 13% doorgevoerd in de personenbelasting, evenals een administratieve vereenvoudiging op het vlak van sociale bijdragen. De vennootschapsbelasting daalde begin 2002 van 35% naar 24%, terwijl de BTW begin 2004 werd teruggeschroefd van 20% naar 18%. Ook sneuvelde een regionale verkoopstaks van 5%.

 

Een andere belangrijke maatregel was de oprichting van een stabilisatiefonds, waarin Rusland een groot deel van zijn enorme petroleum- en gasontvangsten stort. In april 2006 bevatte het fonds 108 miljard USD (7% van het BNP). Op die manier heeft Rusland een groot deel van zijn buitenlandse schuld kunnen aflossen (11% van het BNP) en nog dit jaar wil het land zijn volledige schuld van 22 miljard USD aan de Club van Parijs terugbetalen.

Import en export

 

Aardolie, brandstof en gas namen in 2005 liefst 62,8% van de Russische uitvoer voor hun rekening, gevolgd door metalen (14,0%), chemische producten (5,8%) en machines en toestellen (5,5%). Uit die cijfers blijkt dat de Russische economie vooral op bodemrijkdommen draait en weinig toegevoegde waarde creëert. Gezien de hoge vlucht van de internationale olieprijzen sinds 2000, is het geen wonder dat de exportinkomsten in de afgelopen vijf jaar de pan uitvlogen. In dezelfde periode zorgden stijgende reële inkomsten en de herwaardering van de roebel voor een toename van de invoer. In 2005 zag het invoerplaatje van Rusland er als volgt uit: machines en toestellen 34,7%, voedings- en landbouwproducten 13,9%, chemische producten 13% en metalen 5,4%.

De belangrijkste klanten van Rusland zijn Nederland (10% van de totale export), Italië (9,6%), Duitsland (8,0%) en de Volksrepubliek China (5,3%). Duitsland (13,4% van de totale import), Oekraïne (7,9%), China (7,4%) en de VS (4,6%) zijn de belangrijkste leveranciers.

 

De handel met België

 

Vorig jaar bedroeg de uitvoer van België naar Rusland 2.013,2 miljoen euro (een stijging van 22,01% ten opzichte van 2004). Daarmee is Rusland de twintigste klant van België. Omgekeerd was de uitvoer van Rusland naar België in 2005 goed voor 4.168,4 miljoen euro (1,62% van de totale Belgische import), een stijging van 33,01% ten opzichte van het jaar daarvoor. Daarmee is Rusland de twaalfde buitenlandse leverancier van ons land. De handelsbalans met Rusland verslechtert sinds 2003 jaar na jaar: -950,1 miljoen euro in 2003, -1.484,0 miljoen euro in 2004 en -2.155,2 miljoen euro in 2005.

De belangrijkste Belgische exportproducten naar Rusland in 2005 waren machines en toestellen (22,1%), gevolgd door chemische producten (19,0% ), kunststoffen (10,4%), plantaardige producten (10,3%), transportmaterieel (9,8%), textiel (5,6%), voedingsproducten (5,5%), onedele metalen (5,3%) en dierlijke producten (2,1%).

In 2005 eisten minerale producten (vooral aardolie) meer dan de helft (51,9%) van de Belgische invoer uit Rusland op, gevolgd door edelstenen en -metalen (21,8%), onedele metalen (13,4%) en chemische producten (9%).

 

Economische vooruitzichten

 

Ondanks de indrukwekkende economische stabilisering sinds 1998, blijft het trage tempo van hervormingen een schaduw werpen over de toekomstige economische ontwikkeling van het land, ook al zullen aanhoudende hoge olieprijzen de economische groei verder blijven stimuleren. Anderzijds heeft het gebrek aan structurele hervormingen in de voorbije jaren aanleiding gegeven tot een capaciteitstekort, wat een hinderpaal vormt voor een verdere toename van de energieproductie en -uitvoer. De groei van het Russische BBP wordt dit jaar vooral voortgestuwd door consumptie en investeringen. Volgens de Intelligence Unit van de Economist zou de groei dit jaar vertragen tot 6% en in 2007 tot 5,5%. Het overschot op de lopende rekening (dat tussen 2001 en 2005 gemiddeld 9,8% van het BBP bedroeg) blijft, maar zou in 2007door de stijgende import en een tempering van de olieprijzen dalen tot 7,5% van het BBP.

 

Kader 1

 

Een financieel systeem in opbouw

 

Filiep Vermeersch, Head of Support Services Financial Institutions ING, werkte van 1996 tot 1999 in het vertegenwoordigingskantoor van de toenmalige BBL in Moskou, waar hij getuige was van de financiële ineenstorting van 1998.

 

Hoe is het gesteld met het financiële systeem in Rusland?

Filiep Vermeersch: “Onder het voormalige communistische bewind controleerden een handvol staatsbanken de volledige economie. Na de val van het Sovjet Imperium brak een periode aan van wild kapitalisme. In geen tijd schoten er ongeveer 2.500 privé-banken als paddenstoelen uit de grond. Het waren minuscule banken met heel weinig kapitaal. Vaak waren ze het verlengstuk van het financiële departement van een onderneming om plaatselijke financieringsbehoeftes te dekken. Daarnaast waren er een aantal ontluikende universele banken die in heel het land actief waren, maar de financiële crisis van 1998 schudde het hele banklandschap grondig door elkaar. . De belangrijkste overlevende instellingen waren de staatsbanken terwijl heel wat privé-spelers van het toneel verdwenen. Na de crisis heeft de Russische Centrale Bank maatregelen genomen om de financiële sector te hervormen en werden een aantal nieuwe banken opgericht. De financiële sector is bijgevolg pas acht jaar geleden weer op gang gekomen . Sindsdien zijn er een aantal grote Russische bankgroepen gecreëerd, met een belangrijk lokaal netwerk en toegang tot de internationale kapitaalmarkten

Welke rol hebben de buitenlandse banken gespeeld?

Filiep Vermeersch: “Vanaf het begin van de jaren 90 hebben buitenlandse banken schoorvoetend activiteiten opgestart in Rusland. ING was in 1995 een van de eerste die in het land actief waren. Maar de buitenlandse banken richtten zich vooral op eigen cliënten die zakendeden met Rusland, de zogenaamde Russische ‘Blue Chips’-ondernemingen, dus de top twintig, en de staat. De ontluikende middenklasse en de KMO’s waren aangewezen op zelffinanciering. Nu komt daar langzamerhand verandering in. De grootste Russische banken worden universeler, breiden hun productengamma en netwerk systematisch uit, en ook de buitenlandse banken richten zich via retailbankieren steeds meer naar de opkomende middenklasse.”

 

Is de roebel een stabiele munt?

Filiep Vermeersch: “Eind jaren negentig werden drie nullen geschrapt en een nieuwe roebel gecreëerd, die sindsdien bijzonder stabiel is gebleven. De Russische Centrale Bank liet in het eerste kwartaal van 2006 een opwaardering van de roebel toe, waardoor de koers Rb/USD begin mei 27/1 bedroeg (tegenover 28,3/1 in 2005). De roebel is (nog) niet volledig convertibel, maar als lid van de G8 spant Rusland zich enorm in om zijn marktgeloofwaardigheid te verhogen.”

 

Welke dienstverlening biedt ING aan in Rusland?

Filiep Vermeersch: “ING wordt in Rusland vertegenwoordigd door ING Bank Eurasia, een volledig gelicencieerde, universele bank (website: www.ing.ru) die haar dienstverlening vooral  op het ondernemingssegment  richt. Daarnaast is ING er actief op het vlak van investment banking, pensioenproducten, kapitaalmarkten en heel recent ook leasing. Een belangrijke activiteit is het financieren van de handel in olie, gas en metalen (commodity trading). ING heeft enkel een kantoor in Moskou en beschikt bijgevolg niet over een banknetwerk in Rusland, maar Belgische ondernemingen kunnen er wel terecht voor het openen van een rekening, de behandeling van letters of credit enzovoort.”

 

Zijn er specifieke gewoontes waarvan je best op de hoogte bent als je zakendoet in Rusland?

Filiep Vermeersch: “Achter elk succesverhaal in Rusland schuilt een drama. Het persoonlijke contact is er zeer belangrijk, dus u dient heel wat tijd te investeren om uw handelspartners te leren kennen. Op cultureel vlak bevinden de Russen zich op het kruispunt tussen Europa en Azië. Ze zijn weliswaar westers georiënteerd, maar de cultuurverschillen blijven. Maar zowel geografisch als cultureel staat Rusland toch een stuk dichter bij België dan bijvoorbeeld India of China.”

 

Is de bureaucratie een probleem?

Filiep Vermeersch: “Rusland blijft een van de meest bureaucratische landen ter wereld en bureaucratie blijft een voedingsbodem voor corruptie. De aanwezigheid van grote buitenlandse investeerders heeft wel geleid tot een wijziging van het investeringsklimaat, maar men moet zich terdege vergewissen van de bestaande regelgeving en gewoontes.  Het rechtssysteem is in volle ontwikkeling wat soms leidt tot inconsistente uitspraken en rechtsonzekerheid.;. Denk maar aan de recente inbeslagneming van een lading van 167.500 mobiele telefoons van Motorola, waarvan er 50.000 meteen werden vernietigd omdat ze zogezegd teveel straling veroorzaakten. Maar op economisch vlak er zijn duidelijke tekenen van beterschap en biedt het land enorme perspectieven voor de Belgische ondernemingen. Rusland is het vierde grootste land qua bevolking, de economie groeit er de laatste jaren heel sterk, de Russische middeklasse neemt snel toe, de Russen investeren weer in hun eigen land, in tegenstelling tot vroeger, toen was kapitaalvlucht schering en inslag, Na Moskou begint de rijkdom zich nu ook te verspreiden naar andere steden. En aangezien Rusland weinig producten met een hoge toegevoegde waarde zelf produceert, is er heel wat potentieel voor exporterende bedrijven. België geniet trouwens in een aantal sectoren van een stevige reputatie op het gebied van kwaliteit.”

 

Kader 2

 

Feiten & cijfers

 

 

2005

Bevolking (miljoen)

143,4

BBP (in miljard USD)

766,0

BBP/hoofd (in USD)

5.341,7

Gemiddelde wisselkoers Rb/USD

28,3

Groei BBP

6,4%

Index consumptieprijzen

12,7%

Uitvoer (in miljard USD)

245,3

Invoer (in miljard USD)

125,1

Handelsbalans (in miljard USD)

120,2

Werkloosheidsgraad

7,6%

 

2001-2005

Bevolkingsgroei

-0,5%

Reële groei BBP

6,1%

Reële groei binnenlandse vraag

7,9%

Inflatie

14,8%

Buitenlandse investeringen (in % van BBP)

1,6%

 

Nuttige links

 

Federal State Statistics Service: http://www.gks.ru/wps/portal/english

Ambassade van België in Moskou: http://www.diplomatie.be/moscownl/

Market Access Database van de DG Trade van de Europese Commissie: http://mkaccdb.eu.int/
Informatie van de Russische douane (in het Russisch): http://vch.ru/index_eng.html
Kamer van Koophandel van de Russische Federatie (Russ.-Eng): http://eng.iccwbo.ru/
Internationale Kamer van Koophandel en Industrie in Rusland: http://eng.iccwbo.ru/
Ministry of economy: http://www.economy.gov.ru/wps/portal/english

Russian cities on the web: informatie over de regio’s: http://www.cityvision.ru/network_en.htm-

 

Nuttige websites voor het opzoeken van info over vakbeurzen in Rusland:

http://www.exponet.ru/index.en.html
http://www.allexpo.ru/eng/
http://www.expodatabase.com
http://www.messe-duesseldorf.de/md/en/index.html
http://www.ite-exhibitions.com
http://www.users.globalnet.co.uk/~chegeo/index83.htm
http://www.ieg-gima.de/index.php?lang=en

 

Links naar diverse beursorganisatoren in Rusland:

Moskou: http://www-eng.expocentr.ru/
Sint-Petersburg: http://www.lenexpo.ru/a0/en/index.thtml

Sint-Petersburg: http://www.restec.ru/main.en.html

Nizhny Novgorod: http://www.yarmarka.ru:8100/   
Ufa: http://www.bashexpo.ru
Novosibirsk: http://www.sibfair.com           
Krasnoyarsk: http://www.krasfair.ru/eng/main/index.shtml
Krasnodar: http://www.exponet.ru/index.en.html

16:00 Gepost door Jean Lievens in economie en financiën | Permalink | Commentaren (0) | Tags: economie en financien, 031 |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.