29-10-07

De opvolging in het familiebedrijf: een uitdaging

Deze tekst dateert van december 2004 en werd geschreven in opdracht van Publitec voor ING Onderneming. Het betreft een samenvatting van een VOKA-bijeenkomst.


De opvolging in het familiebedrijf: een uitdaging

Voor heel veel ondernemers is het regelen van de opvolging binnen het familiebedrijf een heikele opdracht. Over die problematiek organiseerden Voka – Kamer van Koophandel Halle-Vilvoorde en ING op 9 december 2004 een boeiende infoavond waarop heel wat topics de revue passeerden.

Eerste spreker was Jozef Lievens, advocaat bij Eubelius en medeoprichter van het Instituut voor het Familiebedrijf. Hij stak meteen van wal met een opmerkelijke oneliner: “Elk familiebedrijf heeft drie problemen: de opvolging, de opvolging en de opvolging.” Die uitspraak zette hij kracht bij aan de hand van enkele statistische gegevens. Over een periode van zestig jaar is 80% van de familiebedrijven verdwenen en maar13% nog in familiale handen. 30% van de familiale ondernemingen gaat over naar de tweede generatie, 12% naar de derde en een schamele 3% houdt het vier generaties vol.

Opvolging is een complex proces

Jozef Lievens ontwikkelde het zogenaamde ‘opvolgingswiel’, een model dat de opvolgingsproblematiek in kaart brengt, met aan de buitenkant de acteurs (overdrager, bedrijf, opvolger(s) en de familie) en aan de binnenkant een beschrijving van het proces in stappen. De regeling van de opvolging is een ingewikkeld proces dat begint met bewustwording en vijf tot tien jaar kan duren. Het proces verloopt niet lineair; soms is het nodig twee stappen terug te zetten alvorens opnieuw vooruit te kunnen (hoog ‘Echternach-gehalte’). 

Jozef Lievens telt liefst veertig variabelen die het opvolgingsproces beïnvloeden. Bovendien mag tijdens die ‘overgangsperiode’ de goede running van de onderneming niet in het gedrang komen. In het begin heerst grote onzekerheid: psychologisch, over de familie, over de persoonlijke financiële situatie, over het bedrijf zelf. Die onzekerheid moet worden omgebogen in zekerheid, onder meer door een professionalisering van het management en financiële planning.
“In de jaren ’80 beschouwde men een nauwgezette planning als de bepalende succesfactor voor een geslaagde opvolging”, aldus Jozef Lievens. “Maar uit recent intensief onderzoek is gebleken dat constructieve familiale relaties doorslaggevend zijn, gevolgd door de bekwaamheid van de opvolger en dan pas de planning.” Vooral de communicatie binnen de familie verdient meer aandacht, vandaar het belang van een familieforum en –charter.

Aandachtspunten

Daarna was het de beurt aan André Geeroms, consultant bij Deloitte, die enkele aandachtspunten bij de overdracht van een onderneming onder het spotlicht bracht. De bedrijfsleider dient allereerst zijn onderneming klaar te maken voor de overname. Een overnemer is enkel geïnteresseerd in de kernactiviteiten. Daarom moeten alle overbodige activa worden afgestoten (bijvoorbeeld een stuk bouwgrond, een woning, bepaalde voertuigen), evenals de nevenactiviteiten en overbodige cash . De overlatende bedrijfsleider moet transparante cijfers kunnen voorleggen om het vertrouwen van de koper te winnen. Eens die is gevonden, sluit hij een vertrouwensovereenkomst af, liefst met een boeteclausule, en een intentieverklaring (wie doet wat tegen wanneer).

Bij de due diligence geldt het motto: ken u bedrijf, wees dus voorbereid! Na enkele woorden over de contractuele en postcontractuele fase, waarin de overgang van bestuur wordt voorbereid, vestigde André Geeroms de aandacht op de financieringsproblematiek. Het is bijvoorbeeld zeer belangrijk om bij een variabele prijs op voorhand objectieve en controleerbare criteria te bepalen. Bij een gespreide betaling is een bankwaarborg een must en prijscorrecties (in geval van ‘lijken in de kast’) dienen beperkt te worden in de tijd. André Geeroms rondde zijn betoog af met enkele juridische en fiscale hete hangijzers (zie extra web), en besloot met de wijze woorden: “Wie een overdracht professioneel aanpakt, zal niet zo gauw voor verrassingen komen te staan.”

Hoeveel is mijn onderneming waard?

René Rosiers, Head M&A Middle Market ING Belgium nam de fakkel over met een onderwerp waarop heel wat aanwezigen zaten te wachten: de waardering van de onderneming. “De waardering is het meest delicate aspect bij verkoopsonderhandelingen”, aldus René Rosiers. “Zolang de partijen het niet eens zijn over de waardering, heeft het geen zin om verder te onderhandelen.” De waardebepaling is een moeilijke oefening omdat het geen exacte wetenschap is en men zowel het verleden, het heden als de toekomst in rekening moet brengen.

 René Rosiers onderscheidt liefst zestien soorten van waarde: boekwaarde, intrinsieke waarde, kredietwaarde, marktwaarde, toegevoegde waarde…  en allen zijn medebepalend voor de waardebepaling. Essentiële elementen zijn echter: een zuivere balans, regelmatige inkomsten, structuur, onafhankelijkheid, financieel evenwicht, return on capital en de levenscyclus. Zo moet de balans een correcte weerspiegeling zijn van de onderneming, mag de bedrijfsleider niet alle activiteiten naar zich toetrekken, mag het bedrijf niet te afhankelijk zijn van bepaalde klanten (bij meer dan 10% afhankelijkheid betreedt men de gevarenzone), maar ook niet van zijn leveranciers en personeel.

De capaciteit om consistente cashflows te genereren, is doorslaggevend bij de waardepaling. Het verleden is geen waarborg voor de toekomst, wel een maatstaf. Toch dringen zich correcties op: wegfilteren van uitzonderlijke kosten of opbrengsten, van kosten die vreemd zijn aan de exploitatie, een ‘abnormaal’ loon van de bedrijfsleider… René Rosiers eindigde zijn betoog met enkele methoden van waardebepaling, waaronder een aantal ‘quick tests’.

Ondernemers aan het woord

De infosessie werd afgerond met getuigenissen van twee sprekers die bereid waren hun praktijkervaring te delen met het publiek. Arthur Jan Pierre, gedelegeerd bestuurder Pierre Management Consultancy sprak over de knelpunten bij het overlaten van een familiebedrijf aan de volgende generatie. Jean-Claude Wibo, gedelegeerd bestuurder Vlassenroot, gaf een gesmaakte speech, doorspekt met interessante anekdotes over onder meer de waardering, de moeilijke waardebepaling van voorraden, de rol van raadgevers, de bedrijfscultuur, omgaan met verandering en psychologische elementen. Zo kan een foto aan de muur van de vorige eigenaar al wonderen doen om als overnemende partij aanvaard te worden…

09:25 Gepost door Jean Lievens in bedrijfsnieuws | Permalink | Commentaren (0) | Tags: 032, besrijfsnieuws |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.