14-02-08

Financiële innovaties voor nieuwe uitdagingen

Dit is een ontwerptekst, geschreven in opdracht van Headline Publishing Agency, voor het tijdschrift DL magazine van Delta Lloyd (niet de uiteindelijke versie - oktober 2007).

Financiële innovaties voor nieuwe uitdagingen
 
Nieuwe maatschappelijke, technologische en economische uitdagingen blijven natuurlijk ook de financiële wereld niet gespaard. In een voortdurende en snel veranderende markt luidt productinnovatie meer dan ooit de boodschap. In dit artikel bespreken we een viertal recente ontwikkelingen die ook in België het financiële landschap van morgen mee zullen kleuren: de tijdspaarverzekering, online marktplaatsen voor spaarders en leners, islamitisch bankieren en de omgekeerde hypotheek. Als de wetgever en de financiële toezichthouders het toelaten, wel te verstaan…

De tijdspaarverzekering: tijd omzetten in geld

Time is money. Precies op dat eenvoudige principe is de tijdspaarverzekering gebaseerd. Een tijdspaarverzekering laat werknemers toe om niet-opgenomen vakantiedagen of overuren om te zetten in geld dat gestort wordt op een speciale rekening die beheerd wordt door een verzekeraar. Ook een dertiende maand kan op de tijspaarverzekering gestort worden. Met het opgespaarde kapitaal kan de betrokkene er later bijvoorbeeld een loopbaanonderbreking mee financieren, of een tijdje parttime werken. Een tijdelijke vlucht uit een stresserende, veeleisende werkomgeving om terug op krachten te komen en nadien weer fris en monter de draad op te nemen. Het geld kan ook na de loopbaan goed van pas komen, als extra pensioen of voor de financiering van een dure hospitalisatie- of zorgverzekering. Allemaal mooi meegenomen in een samenleving die zich zorgen maakt over de toenemende kosten van de vergrijzing.

In onze buurlanden Nederland (de levensloopregeling) en Frankrijk (compte épargne-temps’) is het systeem al ingeburgerd. Assuralia zou het systeem ook in ons land graag zo snel mogelijk ingevoerd zien. De beroepsvereniging is van oordeel dat de invoering van de tijdspaarverzekering aansluit bij de overheidsdoelstelling om mensen langer aan het werk te houden. Door de maatregel zouden werknemers regelmatig ‘rustpauzes’ in hun carrière kunnen inbouwen en minder vlug geneigd zijn de arbeidsmarkt definitief te verlaten. Assuralia heeft daarom een concreet voorstel uitgewerkt, geïnspireerd door het Franse en Nederlandse model, en vraagt aan de nieuwe regering een kader uit te werken dat de rol van de verzekeringssector expliciet erkent.

Boober: lenen zonder bank

Boober.nl is een online marktplaats die kleine spaarders en leners samenbrengt via het internet. Omdat er geen bank bij te pas komt, kunnen consumenten aan scherpere tarieven geld lenen, terwijl de belegger een beter rendement krijgt. Websites die bemiddelen tussen particulieren die geld hebben en andere die geld zoeken, schieten internationaal als paddenstoelen uit de grond: Prosper.com in de Verenigde Staten, Zopa.com in Groot-Brittannië, eLolly.de in Duitsland en Boober.nl in Nederland. Die laatste heeft al geruime tijd plannen om ook in België een voet aan de grond te krijgen. Na wat problemen met de Nederlandse toezichthouder AFM (Autoriteit Financiële Markten), mag Boober sinds augustus officieel optreden als kredietbemiddelaar.

Hoe werkt Boober? Particulieren die willen lenen, worden eerst getoetst op hun kredietwaardigheid. Ze krijgen daarna een rating die varieert van AAA tot D. Let wel: voor een dergelijke kredietverificatie rekent Boober 19,95 euro aan. De aanvrager van een lening kan zowel het bedrag als de looptijd vrij kiezen. Die moeten wel aantrekkelijk genoeg zijn om investeerders over de brug te krijgen. De credit rating geeft aan met welke rente de aanvrager de meeste kans heeft een lening te krijgen. Het incassobureau Justitia staat garant voor leningen aangegaan door personen met een hoge rating. Net zoals het bedrag en de looptijd kun je ook de rente vrij kiezen. En Boober? Die rekent eenmalig 19,95 euro aan voor de creditrating en brengt vervolgens jaarlijks 0,5% kosten in rekening, met een minimum van 25 euro. Volgens OverGeld.nl is Boober daarom minder voordelig dan het lijkt.

Of Boober ook in België wordt toegelaten, valt af te wachten. Ook hier bestaat er (nog) geen wettelijk kader dat dergelijke activiteit regelt. De internetmarktplaats is wel besprekingen opgestart met de Commissie voor het Bank-, Financie- en Assurantiewezen, maar bij dit schrijven was nog geen uitsluitsel. In Nederland doelt Boober binnen drie jaar op één procent van de leenmarkt, goed voor 17 miljard euro.

Halal-leningen: lenen zonder rente

Rente en godsdienst hebben het nooit goed met elkaar kunnen vinden. Zowel het Jodendom, het christendom als de islam hebben banvloeken uitgesproken tegen rente. Maar in de loop der eeuwen hebben ze, op de islam na, hun verzet ertegen zienderogen gestaakt. De joden zagen in een uitspraak van het Oude Testament (“Gij zult van uw volksgenoot geen rente nemen”) een vrijgeleide om rente te vragen aan niet-joden. In Europa was Engeland het eerste land dat rente legaliseerde in 1545 nadat Hendrik VIII had gebroken met de paus. De katholieke kerk bleef zich tot in de negentiende eeuw tegen intrest verzetten. Mullahs zijn de enige godsdienstleiders die zich vandaag nog altijd uitspreken tegen rente. Door het grote aantal moslims in West-Europa, is islamitisch bankieren uitgegroeid tot een belangrijke trend in de financiële wereld.

Maar hoe kan een bank overleven zonder rente te vragen aan zijn klanten? De verklaring is eenvoudig. Tot in de zestiende eeuw was het voor katholieken ook verboden om rente aan te rekenen. Onze banken omzeilden dat bezwaar door te werken met een vast aflossingsbedrag. Een islamitische bank werkt op dezelfde manier. De klant neemt strikt gesproken geen lening op, maar gaat een zakelijke relatie aan met de bank, die deze laatste een ‘winst’ oplevert. En iemand die zijn centen belegt in een Islambank? Die strijkt evenmin een intrest op, maar deelt wel in de winst van de bank. Het verschil schijnt louter semantisch. Toch is er een onderscheid. Als je bij een westerse bank een hypothecaire lening afsluit tegen een vaste rente op een periode van twintig jaar, heb je aan het einde van de rit vaak het dubbele terugbetaald. Bij een islamitische bank spreek je een vaste premie af (waarover kan worden onderhandeld) zodat je precies weet waar je aan toe bent. Op twintig jaar zou de eindrekening een stuk lager uitvallen. Maar er is een dikke adder onder het gras: het fiscale gunstregime dat voor gewone leningen geldt, is niet van toepassing op renteloze halal-leningen.

Bilaa-Riba, de eerste bank in Nederland die financiële halal-producten aanbiedt, kent een enorm succes. In mei 2007 begon de in Leiden gevestigde bank met het aanbieden van halal-beleggingen, in september volgden persoonlijke leningen. Ook de Rabobank heeft in Utrecht en Boskoop een proefproject lopen waarbij klanten op hun rekening geen spaarrente krijgen. De intrest wordt dan overgemaakt aan een goed doel. Groot-Brittannië is een van de koplopers op het vlak van renteloos bankieren ten behoeve van moslims. Vreemd genoeg bestaan dergelijke instellingen niet in Marokko en Turkije. De islamitische wereld is immers verdeeld over dit thema. Veel moslimgeleerden zijn van oordeel dat de gewone bankrente niet onder het woekerrenteverbod valt. In Maleisië en Dubai is islamitisch bankieren wel gewoon.

De opeethypotheek: spijtig voor de erfgenamen?

Er komt alweer een in Noord-Amerika ingeburgerd financieel product de plas overwaaien. In Nederland heeft de omgekeerde hypotheek of opeethypotheek al een tijd wortel geschoten, in België is het waarschijnlijk alleen nog maar een kwestie van tijd. Minister Verwilghen werkte een wetswijziging uit om de nieuwe kredietformule ook bij ons mogelijk te maken, maar het dossier werd doorgeschoven naar de nieuwe regering.

Waarover gaat het? Eigenaars die hun klassieke hypotheek (bijna) hebben afbetaald, verkopen hun woning opnieuw aan de bank in ruil voor een eenmalige kapitaaluitkering of een maandelijks aanvullend inkomen. Door hun huis figuurlijk op te eten, kunnen ze hun levensstandaard opkrikken. Maar zal de jonge generatie nog bereid zijn op te draaien voor de pensioenen, als de oudere hun erfenis ‘opsouperen’? Volgens Marina De Moerloze, directeur communicatie bij Febelfin, kan ook op dat vlak innovatie een oplossing bieden: “Wij zijn voor een wetgevend kader van de omgekeerde hypotheek omdat dit tegemoetkomt aan een reële behoefte van bepaalde gepensioneerden die op die manier een extra inkomen kunnen genereren. Naargelang de modaliteiten kan een dergelijke formule ook in het voordeel van de erfgenamen spelen, als je de vergelijking maakt met het betalen van successierechten.”
De vindingrijkheid van de financiële sector, ook bij het zoeken van oplossingen voor maatschappelijke problemen, blijkt dus wel bijzonder groot.

17:56 Gepost door Jean Lievens in economie en financiën | Permalink | Commentaren (1) | Tags: 042, economie en financien |  Facebook |